ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΟΥΡΚΟΥΛΑΣ



ΘΕΜΑΤΑ

Μετανάστευση με κρατική υποστήριξη- μια συζήτηση με την εφημερίδα Frankfurter Allgemeine Zeitung

ΗΜ/ΝΙΑ:

Η Frankfurter Allgemeine Zeitung  της 10ης Φεβρουαρίου 2016 ο δημοσιογράφος Michael Martens δημοσίευσε ένα άρθρο με τίτλο “Κρατικά υποστηριζόμενη μετανάστευση” το οποίο βασίζεται σε μια εκτενή συζήτηση που είχα μαζί τους για το θέμα της μετανάστευσης και τις προσωπικές μου εμπειρίες όταν ασχολήθηκα με το ζήτημα αυτό την περίοδο 2012-2014. Παραθέτω σε μετάφραση το πλήρες κείμενο του άρθρου:

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΜΕ ΚΡΑΤΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ

Το Πακιστάν είναι μεταξύ των χωρών που αντιδρούν στην απέλαση των πολιτών τους από την Ευρώπη. Η ΕΕ, ωστόσο, δεν έχει κάνει ό,τι θα έπρεπε. Αυτό θα μπορούσε να αλλάξει.
Του Michael Martens
ΑΘΗΝΑ, 9 Φεβρουαρίου

Συνεχίζουν να έρχονται κάθε μέρα χιλιάδες μετανάστες στα ελληνικά νησιά. Υπάρχει πάντως κάποια αλλαγή στον τρόπο αντιμετώπισης ανάλογα με τη χώρα προέλευσης. Το ποσοστό προσφύγων από τη Συρία μειώνεται, ενώ αυξάνεται ο αριθμός όσων έρχονται από τη Βόρεια Αφρική και την Νότια Ασία. Αυτό επιβεβαιώνεται, μεταξύ άλλων, από τις ελληνικές λιμενικές αρχές και την Ύπατη Αρμοστεία για τους πρόσφυγες των Ηνωμένων Εθνών. Μια αυξανόμενη ομάδα των μεταναστών είναι Πακιστανοί. Πολλοί πακιστανοί άνδρες βρέθηκαν ήδη το 2015 στη βαλκανική οδό, αλλά τους τελευταίους μήνες ο αριθμός τους έχει αυξηθεί. Ο Δημήτρης Κούρκουλας, δεν εκπλήσσεται από αυτό το γεγονός: «το Πακιστάν ακολουθεί μια συστηματική πολιτική ενθάρρυνσης της μετανάστευσης. Αυτό αποτελεί μέρος του οικονομικού σχεδιασμού ορισμένων κρατών». Μιλάει βασιζόμενος στην εμπειρία του, γιατί ως Υφυπουργός Εξωτερικών της Ελλάδα την περίοδο 2012-2015 ήταν μέρος των καθηκόντων του, να συντονίζει την απέλαση των Πακιστανών των οποίων η αίτηση παροχής ασύλου είχε απορριφθεί.
Η εμπειρία του ήταν πρωτοφανής. “Από νομική άποψη, η κατάσταση ήταν ξεκάθαρη διότι υπάρχει από το 2010 μια συμφωνία επιστροφής μεταναστών από την ΕΕ στο Πακιστάν. Στην αρχή οι πακιστανικές αρχές αρνούντο ακόμα και να παραλάβουν τα έγγραφα για τους παρανόμως διαμένοντες στην Ελλάδα πακιστανούς πολίτες, τα οποία οι ελληνικές υπηρεσίες είχαν συντάξει με μεγάλη προσπάθεια.» Οι προσπάθειες του Έλληνα πρέσβη στο Ισλαμαμπάντ να διαβιβάσει τα έγγραφα για την επιστροφή των μεταναστών στις αρμόδιες αρχές του Πακιστάν απέτυχαν. “Δεν υπήρξε καμία προθυμία να συνεργαστούν”, δήλωσε ο Κούρκουλας, ο οποίος κατέφυγε σε ασυνήθιστα ισχυρή απειλές, αφού είχε εξαντλήσει όλα τα άλλα περιθώρια. “Είπα Πρέσβη του Πακιστάν στην Αθήνα ότι θα τον απελάσουμε αν η χώρα του δεν σεβαστεί τη συμφωνία επανεισδοχής».

Σύντομα οι Έλληνες αντελήφθησαν ότι το Ισλαμαμπάντ δεν μιλά με μία φωνή: “Το Υπουργείο Εξωτερικών του Πακιστάν ήταν υπέρ της συμμόρφωσης με τη συμφωνία επανεισδοχής καθώς δεν ήθελε να διαταραχθούν οι σχέσεις με την ΕΕ. Το Υπουργείο Εσωτερικών, ωστόσο, αψηφούσε πλήρως τις διεθνείς υποχρεώσεις της χώρας του. Το μόνο που τους ενδιέφερε ήταν να απαλλαγούν από όσους περισσότερους Πακιστανούς», δήλωσε ο Κούρκουλας. Από το 2013 Υπουργός Εσωτερικών του Πακιστάν είναι ο Chaudhry Nisar Ali Khan , ένας από τους εξέχοντες πολιτικούς ηγέτες της μουσουλμανικής χώρας των 180 εκατομμυρίων κατοίκων. Τον περασμένο Νοέμβριο, ανακοίνωσε ότι η χώρα του αναστέλει την εφαρμογή της συμφωνίας επανεισδοχής μεταναστών από την ΕΕ, επειδή οι Ευρωπαίοι την εφαρμόζουν «προδήλως καταχρηστικά». Η Ευρώπη, σύμφωνα με τον πακιστανό υπουργό, έστελνε πίσω στο Πακιστάν πακιστανούς πολίτες σαν ύποπτους τρομοκράτες χωρίς ενδελεχή έρευνα. «Αυτό είναι απαράδεκτο», είπε ο Nisar και προειδοποίησε ότι δεν θα επιτρέπεται η προσγείωση αεροσκαφών που μεταφέρουν απελαθέντες πακιστανούς. Ακόμα πιο ασυνήθιστη από την απροκάλυπτη παραβίαση των διεθνών υποχρεώσεων του Πακιστάν ήταν η αιτιολογία της. Όταν απορριφθεί κάποια αίτηση παροχής ασύλου δεν απαιτείται να αν είναι κάποιος ύποπτος τρομοκρατικής δράσης για να απελαθεί. Αρκεί το ότι παραμένει παράνομα στη χώρα υποδοχής.
Όταν η τότε κυβέρνηση στην Αθήνα συνειδητοποίησε ότι το Πακιστάν δεν αντιμετώπιζε με σοβαρότητα τα ελληνικά αιτήματα, η Ελλάδα προσέφυγε στην ΕΕ. Η Αθήνα απείλησε ότι θα μπλοκάρει όλες τις σχέσεις της ΕΕ με το Πακιστάν, εάν δεν υπάρξει αλλαγή στάσης. Η τότε αρμόδια Υψηλή Εκπρόσωπος της ΕΕ για την Εξωτερική Πολιτική και πολιτική Ασφάλειας Catherine Ashton, έδωσε εντολή στον πρέσβη της ΕΕ στο Πακιστάν για προβεί σε διάβημα. “Μετά από αυτό, η συνεργασία βελτιώθηκε, όχι όμως όσο θα θέλαμε», θυμάται ο Κούρκουλας.

Το δίδαγμα από το παράδειγμα του Πακιστάν είναι, για τον Κούρκουλα, ότι η ΕΕ πρέπει να δράσει πιο δυναμικά. «Στα πλαίσια της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής να θέσουμε σαν όρο υποστήριξης των τρίτων χωρών την ικανότητά τους και την πολιτική βούλησή τους να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους που απορρέουν από τις συμφωνίες επανεισδοχής μεταναστών. Αυτό αφορά, για παράδειγμα, τις συμφωνίες για οικονομική βοήθεια ή για εμπορικά προνόμια. Άλλα κράτη (εκτός Ευρώπης) κάνουν το ίδιο πράγμα. Απαιτούνται κίνητρα για καλύτερη συνεργασία και σε αντίθετη περίπτωση, κυρώσεις.»
Η ΕΕ έχει συνηθίσει να συμβουλεύεται ανθρώπους που δεν είναι εξοικειωμένοι με τις διαδικασίες, αλλά ο Δημήτρης Κούρκουλας ξέρει καλύτερα από ό, τι οι περισσότεροι τι μπορούν και τι δεν μπορούν να κάνουν οι Βρυξέλλες. Όταν η Ελλάδα εντάχθηκε το 1981 στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, ήταν από τους πρώτους Έλληνες που στελέχωσαν τις Υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ως νομικός. Στις Βρυξέλλες, συμμετείχε ως νέος υπάλληλος στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Ισπανία και την Πορτογαλία. Αργότερα εκπροσώπησε επί 13 χρόνια την ΕΕ 13 ως Πρέσβης αρχικά στον Λίβανο και στη συνέχεια στη Βουλγαρία και τέλος μέχρι το 2010 στη Βοσνία. Στη συνέχεια επέστρεψε στις Βρυξέλλες ως Διευθυντής στο τμήμα για την πολιτική διεύρυνσης με τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων και την Τουρκία, πριν κληθεί από τον τότε Έλληνα Πρωθυπουργού Αντώνη Σαμαρά να αναλάβει ως Υπουργός.

Δεν υπάρχουν πολλοί Έλληνες που γνωρίζουν καλύτερα την ΕΕ. Ως εκ τούτου, γνωρίζει καλά ο Κούρκουλας ότι υπάρχουν μερικές συμφωνίες που έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικές. “Ένα καλό παράδειγμα ήταν η απελευθέρωση του καθεστώτος θεωρήσεων διαβατηρίων για τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων. Εδώ οι συμφωνίες επανεισδοχής λειτουργούν αποτελεσματικά», λέει. Ο λόγος είναι ότι η ΕΕ μπορεί να περιορίσει ή να αναστείλει το προνόμιο της ελευθερίας να ταξιδεύουν ελεύθερα. Όλες οι κυβερνήσεις των Βαλκανίων φοβούνται επειδή τυχόν επαναφορά της υποχρέωσης θεώρησης διαβατηρίων θα ήταν εξαιρετικά αντιδημοφιλής – για αυτό προσπαθούν να τηρούν τις δεσμεύσεις τους.

Ο Κούρκουλας έχει πλήρη επίγνωση του γεγονότος ότι το Πακιστάν είναι μια διαφορετική περίπτωση, και γνωρίζει καλά ότι η υλοποίηση της επανεισδοχής είναι χρονοβόρα και δαπανηρή. «Όταν η Ευρώπη στέλνει πίσω 3.000 Πακιστανούς, είναι μια διαδικασία με υψηλό κόστος και τελικά σε σχέση με τον συνολικό αριθμό των μεταναστών δεν κάνει καμμιά μεγάλη διαφορά. Έχει όμως αξία το μήνυμα που στέλνουμε με αυτές τις επιστροφές. Πρέπει να καταστήσουμε σαφές ότι η Ευρώπη δεν είναι no man’s land χωρίς σύνορα όπου ο οποιοσδήποτε μπορεί να εισέλθει όποτε και όπως θέλει. ”

Αντιλαμβάνεται κανείς ότι ο Κούρκουλας έζησε πάνω από 30 χρόνια εκτός Ελλάδας . Ενώ πολλοί συμπατριώτες του και πολλά μέσα ενημέρωσης έχουν μια κοντόφθαλμη θεώρηση της μεταναστευτικής κρίσης και κρίνουν τα πάντα με μόνο κριτήριο τι συμφέρει και τι βλάπτει τη χώρα τους, ο πρώην Υπουργός έχει μια οπτική γωνία που καλύπτει ολόκληρη της ΕΕ. “Όσο ο δρόμος προς την Κεντρική Ευρώπη ήταν ανοιχτός, ήταν βολικό για την Ελλάδα να μην κάνει τίποτα. Από τη στιγμή όμως που η ατμόσφαιρα στη Βόρεια Ευρώπη έχει αλλάξει, η Ελλάδα κινδυνεύει να ξαναβρεθεί σε δύσκολη θέση, όταν εκατοντάδες χιλιάδες μετανάστες εγκλωβισθούν εδώ. “Ο Έλληνας Ευρωπαίος Κούρκουλας βλέπει την ΕΕ εγκλωβισμένη σε μια θεμελιώδη ιδεολογική σύγκρουση. «Ένα στρατόπεδο πιστεύει ότι όλοι οι άνθρωποι του πλανήτη θα πρέπει να έχουν το δικαίωμα να επιχειρήσουν να βελτιώσουν την οικονομική τους κατάσταση μεταναστεύοντας στην Ευρώπη. Οτιδήποτε διαφορετικό το θεωρούν αντιδραστικό και αντιευρωπαϊκό». Ο Κούρκουλας συγκαταλέγει τον εαυτό του μεταξύ αυτών που δεν πιστεύουν σε ένα απεριόριστο δικαίωμα στη μετανάστευση. «Αλλά μόνο αφού ξεπεράσουμε τις δικές μας ιδεολογικές αντιπαραθέσεις, θα μπορούσαμε να ωθήσουμε με τρόπο αποτελεσματικό τις χώρες καταγωγής των μεταναστών να εκπληρώσουν το δικό τους καθήκον και να σταματήσουν την εξαγωγή ανθρώπων στην Ευρώπη.»
Η Ευρώπη, λέει ο Κούρκουλας, θα μπορεί να ασκήσει πίεση στο Πακιστάν, κάτι που θα έπρεπε να έχει ήδη κάνει «πριν η μαζική μετανάστευση εξελιχθεί σε τόσο μεγάλο πρόβλημα». Σιγά-σιγά φαίνεται ότι η πίεση στο Ισλαμαμπάντ αρχίζει να ενισχύεται. Τον Ιανουάριο, η Επιτροπή δήλωσε ότι εξέταζε «κίνητρα και αντικίνητρα» για να διασφαλιστεί ότι το Πακιστάν τηρεί τη συμφωνία επανεισδοχής. Τον Δεκέμβριο η Helga Schmidt, Αναπληρωτής Γενικός Γραμματέας της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης, επισκέφθηκε το Πακιστάν και επέκρινε τις «αυξανόμενες δυσκολίες στην εφαρμογή της συμφωνίας επανεισδοχής». Λίγο νωρίτερα οι αρχές της Αθήνας είχαν στείλει στο Ισλαμαμπάντ, μετά από μακρά προετοιμασία, ένα αεροπλάνο με 39 Πακιστανούς μεταξύ των χιλιάδων των οποίων έχει απορριφθεί το αίτημα για παροχή ασύλου. Ωστόσο, οι πακιστανικές αρχές έστειλαν πίσω τους περισσότερους- από τα έγγραφα δεν προέκυπτε σαφώς ότι ήταν όντως Πακιστανοί.